Stichting Groen Licht - Natuurgebieden in Kaag en Braassem

Natuurgebieden in Kaag en Braassem

Dijkverbetering met oog voor natuur

Wijde Aa

De Hemmen

De Drechtoevers

Stichting Jacobus Natuurgebied Hanepoel

Dijkverbetering met oog voor natuur

WOUBRUGGE - De Plasdijk langs de zuidoever van de Wijde Aa wordt de komende jaren in de winterperiode met een grote hoeveelheid grond verzwaard. Dit is nodig om aan de huidige veiligheidsnormen te kunnen voldoen.

Het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft de natuurorganisaties IVN afdeling Alphen aan den Rijn, Stichting Groen Licht en Staatsbosbeheer van begin af aan nauw betrokken bij het ontwerpplan en bij de uitvoering van de kadeverbetering Oudendijk, met als doel de huidige natuurwaarden in het werkgebied zoveel mogelijk te behouden en waar mogelijk te versterken.

De broedvogelinventarisaties van de afgelopen jaren in het gebied (dat binnen de Ecologische Hoofdstructuur valt), uitgevoerd door Marcel Hoogendoorn van Groen Licht ten behoeve van Staatsbosbeheer komen nu goed van pas. Hierdoor kunnen specifiek voor bepaalde vogelsoorten die in het 'werkgebied' broeden, maatregelen getroffen worden die de biotoop beschermen en op sommige plaatsen zelfs verbeterd kunnen worden.

Hieronder een aantal voorbeelden daarvan:

Het broekbos zal in zijn geheel ontdaan worden van de grote bomen, inclusief bomen die op de dijk staan. De overige bomen in het broekbos worden eenmalig gesnoeid en afgezet. Uit het rietperceel zal het jonge opschot en de struiken verwijderd worden. Dit is gunstig voor kiekendief, rietzanger en blauwborst, maar ongunstig voor sperwer, zwartkop, tuinfluiter en winterkoning. Het broekbos zal binnen een paar jaar weer uitlopen zodat deze soorten weer terug kunnen keren.

Alle knotbomen die in het werkgebied staan kunnen behouden blijven. De overige bomen langs de kade en het fietspad, voornamelijk schietwilgen, worden indien mogelijk afgezet i.p.v. gekapt; dan lopen ze later gewoon weer uit. Oorspronkelijk was het plan om de sloot t.h.v. het broekbos (naast fietspad) te dempen. Maar omdat dit ten koste gaat van enkele zeer oude knotwilgen en de aanwezige bermvegetatie met o.a. koekoeksbloem, boterbloem en pinksterbloem, waren het IVN en Groen Licht daar tegen. Rijnland heeft vervolgens naar een andere oplossing gezocht en ook gevonden waardoor de sloot inclusief de waardevolle berm en knotwilgen behouden blijven.

Onderaan de dijk tussen de Plasdijk en Plaspolder lag voorheen een smalle teensloot, die meer weg had van een greppel. Langs deze teensloot heeft een brede rietkraag gestaan waar vogelsoorten als blauwborst, rietzanger en rietgors voorkomen. De oude teensloot is gedempt en daarvoor in de plaats is een nieuwe brede teensloot gegraven met een natuurvriendelijke oever. De orchideeën met schimmels die in het werkgebied stonden, zijn naar een zo gunstig mogelijke plek verplaatst. De verwachting is dat het riet zich weer razend snel langs de nieuw gegraven teensloot zal ontwikkelen.
Onderzocht wordt of grond uit de Plaspolder (Staatsbosbeheer) geschikt is om de Plasdijk te verzwaren. Als dat zo is hou je namelijk gebiedseigen grond en dat is gunstig voor de huidige flora. Door het afgraven van een laag grond in de Plaspolder, komt een voedselarme laag aan de oppervlakte. Hierin kunnen nog oude zaden bewaard zijn gebleven, die in de juiste omstandigheden kunnen ontkiemen. De natuur is veerkrachtig genoeg om zich weer te herstellen; ook na een forse ingreep als deze. Wellicht wordt de Plaspolder wel gedeeltelijk ingericht als plas/drasgebied; dat trekt ook weer 'nieuwe' vogelsoorten aan.

Door de goede samenwerking tussen Hoogheemraadschap van Rijnland, Staatsbosbeheer, IVN en Stg. Groen Licht zijn de partijen er gezamenlijk in geslaagd om de kwetsbare natuur waar mogelijk te behouden, inclusief de flora en fauna die in het gebied voorkomen. Toekomstige broedvogelinventarisaties zullen uitwijzen of de inspanningen die hiervoor zijn verricht, ook het beoogde resultaat hebben gehad.

Naar boven

Wijde Aa

De Wijde Aa is een oeroude veenstroom die door oeverafslag sterk verbreed is.
Hierdoor zijn de natuurlijk gevormde oevers ontstaan.
Aan de zuidkant van de Wijde Aa bij Hoogmade kun je het witte bruggetje over, hier kronkelt het fietspad over de Plasdijk naar Woubrugge.Vanaf hier heb je goed zicht op de rivier Wijde Aa en de Veendermolen aan de overzijde. Onderaan de Plasdijk ligt de Plaspolder, een schraal grasland in bezit van Staatsbosbeheer. Hier broed blauwborst en sprinkhaanzanger.
Daarachter ligt de polder Oudendijk, een zeer fraaie polder waar zowel akkerbouw als veeteelt plaats vindt. Hier komen nog veel weidevogels tot broeden als grutto, tureluur en kievit.

Plaspolder, Plasdijk en aan de overzijde van Wijde Aa de Veendermolen.

Verder zijn langs de oever van de Wijde Aa broekbosjes en kleinschalige rietlandjes te vinden. Hier komen veel verschillende vogelsoorten voor zoals bruine kiekendief, rietzanger, rietgors, kleine karekiet en koekoek.
Het is een zeer waardevol gebied en maakt onderdeel uit van de Ecologische Hoofdstructuur vanwege de hoge natuurwaarden die hier nog te vinden zijn.
Langs de plasdijk bloeien in het voorjaar behalve fluitenkruid en koolzaad ook dotterbloem, pinksterbloem, koekoeksbloem en brede orchis.
Onderin de Plasdijk staan rijen knotwilgen en knotelzen, met daarin een verscheidenheid aan plantensoorten waaronder varens.

In de winterperiode zijn in dit gebied veel overwinterende vogels te vinden. In de polder Oudendijk en Plaspolder zitten regelmatig grauwe- en kolganzen. Ook wintertaling en grote zilverreiger zijn hier dan vaak aanwezig.
Op de Wijde Aa kun je in de winterperiode behalve ijsvogel ook soorten als kuifeend, krakeend, smient, nonnetje, brilduiker en grote zaagbek treffen.
Aan de noordzijde van de Wijde Aa in Roelofarendsveen ligt de Veenderpolder.
Dit is ook een waardevol gebied waarin zowel akkerbouw als veeteelt plaatsvindt. In het begin van het voorjaar verzamelen zich hier bovenaan de dijk van de Wijde Aa duizenden weidevogels zoals grutto, tureluur en scholekster. Ook een aantal weidevogel soorten broed in de Veenderpolder, zoals kievit, grutto en tureluur. Een gedeelte van de dijk is buiten het broedseizoen toegankelijk voor wandelaars.

Veenderpolder.

Het gebied is zeer geliefd bij recreanten, op het water zijn in de zomer altijd veel bootjes te vinden. Verder is er aan de beide kanten van de Wijde Aa een zwemplek ingericht.
Langs de Wijde Aa staat behalve de landschappelijk zeer waardevolle Veendermolen (type grondzeiler), aan de overzijde bij Hoogmade de Vlietmolen (type wipmolen). Hier aan de westkant gaat de Wijde Aa over in de Kromme Does. Aan oostkant mondt de Wijde Aa bij het Paddegat uit in het Braassemermeer en de Woudwetering.

Veendermolen.

Naar boven

De Hemmen

Langs de zuidoever van het Braassemermeer tussen Woubrugge en Rijnsaterwoude ligt natuurreservaat Zuiderhem, ook wel De Hemmen genoemd. (Staatsbosbeheer).
Het gebied bestaat in totaal uit zes eilanden, deze zijn ontstaan na een dijkdoorbraak in 1790. De dijk werd niet hersteld, in plaats daarvan werd er een nieuwe dijk aangelegd. Hierdoor zijn de eilanden uitgegroeid tot een waardevol natuur- en recreatiegebied, met namen als Grote Hem en Kleine Hem.
Twee van de eilanden zijn ingericht voor recreatie en alleen bereikbaar per boot.

De overige vier eilanden bestaan uit broekbos, met kleine delen rietland. De eilanden zijn niet toegankelijk, maar vanaf de zwetweg en Woudsedijk te overzien.
In het broekbos komen soorten voor als grote bonte specht, zwartkop, spotvogel en tuinfluiter. Ook roofvogels als buizerd, havik, sperwer en ransuil zijn hier te vinden. Net als een grote kolonie blauwe reigers, die in grote nesten hoog in de boom vlak naast elkaar zitten. In het riet broedt kleine karekiet, rietzanger en rietgors. Het natuurreservaat, waartoe ook een gedeelte van het Braassemermeer behoort, is een belangrijke schakel in de Ecologische Hoofdstructuur. Dit is mede te danken aan het feit dat de natuurlijke zuidoever van het Braassemermeer niet is doorsneden door wegen, jachthavens en andere bebouwing. De gemeente Kaag en Braassem wil dat het natuurreservaat weer net als vroeger de status van stiltegebied krijgt van de provincie Zuid-Holland.

In de ten zuid westen van de eilanden gelegen Zwetpolder, foerageren in de winterperiode honderden grauwe- en kolganzen.
Langs de Woudsedijk Zuid staan een paar oude boerderijen, gelegen in de Vierambachtspolder. Deze uitgestrekte en afwisselende polder, die zowel uit akkerbouw als veeteelt bestaat, is voor vogels een belangrijk foerageer- broed- en jachtgebied. Vanaf de Woudsedijk heb je prachtig zicht, met aan de ene kant het natuurgebied De Hemmen en aan de andere kant de diepgelegen polder Vierambacht.

Naar boven

De Drechtoevers

Tussen Leimuiden en Bilderdam, langs de zuidoever van het oorspronkelijke veenriviertje de Drecht, ligt natuurgebied De Drechtoevers, gelegen aan de Vriezekoop Zuid. Hoewel het niet een aaneengesloten natuurgebied is, zijn de aanwezige natuurwaarden, langs de oevers, zoals rietkragen, bloemrijke graslandjes en percelen met verschillende soorten (knot)bomen hier toch aardig groot te noemen. Deze kleine landschapselementen worden sinds de jaren tachtig onderhouden door de Werkgroep Drechtoevers.

De Drecht

De Drecht is al sinds de 11de eeuw bekend en werd in 1824 grotendeels gekanaliseerd. Vroeger ging veel scheepsvaart over de Drecht naar Amsterdam, tegenwoordig zijn het voornamelijk plezier bootjes. Bij de Tolhuiskade gaat
de Drecht samen met het Aarkanaal over in het Amstel-Drechtkanaal.

Langs De Drechtoevers komt flora voor zoals rietorchis, grote ratelaar, kale jonker, moeraswalstro, moerasspiria, watermunt, poelruit en dotterbloem.
Ook vogel soorten als grote bonte specht, grasmus, spotvogel en boomkruiper komen hier voor.
Op de Drecht kun je in de winterperiode nonnetje, tafeleend, wintertaling en krooneend treffen.

Langs de Vriezekoop-Zuid staan een aantal oude boerderijen met oude stallen, schuren en prachtig aangelegde tuinen en boomgaarden. Hierlangs, en soms ook hier tussendoor slingert de vrij smalle weg richting Bilderdam. De achtergelegen Wassenaarsepolder werd in 1678 in gebruik genomen en ligt ruim 4 meter onder NAP. In de cultuurhistorische polder vindt zowel akkerbouw als veeteelt plaats. Ook hier kun je veel vogelsoorten zien zoals, grutto, kievit, Grote zilverreiger, lepelaar, watersnip en grauwe- en kolganzen.

Aan de Noordzijde van de Drecht ligt Vriezekoop-Noord, gelegen in de polder Vriezekoop. Ook aan deze kant staan een aantal oude boerderijen.
De Drecht, in combinatie met Vriezekoop-zuid, Vriezekoop-Noord, de zuidelijk gelegen Wassenaarse polder en de ten noorden gelegen polder Vriezekoop, vormen samen één van de mooiste plekken in de gemeente Kaag en Braassem.

Bij Bilderdam ligt de provincie grens met Noord Holland, maar ook de gemeente grens met Aalsmeer en Nieuwkoop. Net over de gemeentegrens, in de gemeente Nieuwkoop ligt natuurgebied de Geerpolder met de Geerpolderplas (Staatsbosbeheer).

Overzijde Drecht: Vriezekoop-Noord.

Naar boven

Stichting Jacobus Natuurgebied Hanepoel

In 1977 werd door Koos Kolijn een stukje dijk gekocht bij de Hanepoel in Nieuwe Wetering. Het was alleen een kale dijk waar koeien op liepen. Na het plaatsen van een beschoeiing en het planten van bomen zoals els, wilg, meidoorn en berk, zijn er bramenstruiken gekomen, via de vogels die zaden meenamen.Voor de plantensoorten die hier voor komen, zoals: dotterbloem, pluim- en oeverzegge, harig wilgeroosje, valeriaan en moerasspirea, is de juiste gelegenheid gecreëerd.
In 1998 richtte Koos Kolijn de Stichting Jacobus Natuurgebied Hanepoel op, met als doelstelling: het behoud van natuurwaarden in het gebied de Hanepoel.
Later heeft hij de hele dijk van de Hanepoel in bezit gekregen. Het is een stiltegebied waar geen motorboten mogen komen. In de winterperiode worden de knotbomen geknot en het riet gemaaid.

De Hanepoel kent een natuurlijke oorsprong, het maakte in 1530 deel uit van het Kagermeer. Het Kagermeer was één van de vier meren, waaruit het Haarlemmermeer bestond. Tegenwoordig bekent als Kagerplassen. In de 17e eeuw werd het Haarlemmermeer steeds groter, hierdoor werd het één groot meer dat het Leidsche Meer werd genoemd. De Ringvaart werd in 1852 gegraven, toen het Haarlemmermeer werd drooggemaakt.
Naast de Hanepoel ligt polder het Noordveen, de polder en Hanepoel grenst aan de Ringvaart en de Haarlemmermeerpolder.

Polder het Noordveen (29 ha) heeft zijn naam te danken aan zijn ligging ten noorden van de in 1784 drooggemaakte Veender- en Lijkerpolder.
Noordveen werd veel later drooggemalen dan deze twee polders, doormiddel van een stoomgemaal. Na droogmaking en verkaveling was deze polder jarenlang voor tuinbouw bestemd, door de geïsoleerde ligging en matige grond werd dit vanaf 1950 meer weiland. Tegenwoordig beheert Stichting Jacobus hier ook drie weilandjes. Dit probeert men zo natuurlijk mogelijk te doen. Dat betekent maaien na het broedseizoen, geen (kunst)mest gebruiken en in het najaar het uitbaggeren van de sloten.

Polder het Noordveen.

In de polder grazen onder andere schapen en dikbil koeien. Een klein moerasje in de polder, ontstaan uit een wel, is omheind en er zijn wilgen gepland.
Langs het gebied loopt een wandelpad, genaamd de Aderoute.
De vogelsoorten die in het gebied voorkomen zijn onder andere, blauwborst, kleine karekiet, rietzanger, rietgors en koekoek. Ook is er purperreiger en bruine kiekendief waargenomen in het gebied.
Vakbij de Hanepoel en polder het Noordveen staat de Mopmolen.
Deze achtkantige grondzeiler is in 1752 gebouwd en staat langs de Mopsloot en bemaald de Veender- en Lijkerpolder.

Mopmolen, polder het Noordveen en rechts daarvan de Hanepoel.

Naar boven